مبانی تربیت جنسی

یکی از ابعاد انسان، غریزه جنسی او می‎باشد که نیازمند تربیتی خاص می‎باشد. در بخش تعریف تربیت جنسی، تعاریف گوناگونی ارائه شده است؛ در یک تعریف گفته می‎شود که تربیت جنسی عبارت است از فراهم آوردن زمینه رشد غریزه جنسی، به گونه ای که ضمن استفاده لازم از این غریزه، از انحرافات و لغزش‎های جنسی نیز پیشگیری شود و یا در تعریفی دیگر گفته شده است که تربیت جنسی شامل کلیه اطلاعاتی است که از دوران اولیه زندگی در جهت رشد متعادل و مناسب غریزه جنسی صورت می‎گیرد. از سویی این نکته حائز اهمیت است که در تربیت، می‎توان مبنا را بر هدف گذاشت که با ارضای صحیح، این نیاز غریزی و طبیعی، در صدد دستیابی به اهداف والایی می‎باشد که البته این اهداف در دیدگاه‎های مختلف، گوناگون می‎باشد، ولی دستیابی به این اهداف در فرهنگ اسلام، به صورت ارضای نیاز جنسی از طریق برقراری رابطه جنسی با همسر در قالب ازدواج شرعی دائم می‎باشد.

غریزه جنسی

در یک تقسیم‎بندی صورت گرفته، امیال انسانی را به چهار دسته تقسیم کرده‎اند:

الف) غرائز: کشش‎های مربوط به نیازهای حیاتی که با اندامی از اندام‎های بدن ارتباط دارد، غریزه نامیده شده است. مثل غریزه خوردن و آشامیدن که هم نیاز طبیعی انسان را رفع می‎کند و هم با اندام گوارشی مرتبط است.

ب) عواطف: میل‎هایی است که در رابطه با انسان دیگر، به هم می‎رسد. مثل عاطفه والدین به فرزند و برعکس و یا کشش‎های گوناگون ما نسبت به انسان‎های دیگر. هرچه روابط اجتماعی، طبیعی یا معنوی بیشتر باشد، عاطفه قوی‌تر می‌شود.

ج) انفعالات: انفعالات یا کشش‎های منفی، مقابل عواطف و عکس آن است؛ یعنی حالتی روانی است که بر اساس آن انسان به علت احساس ضرر یا ناخوشایندی، از کسی فرار یا او را طرد کند.

د) احساسات: حالت‎هایی است که از سه مورد قبلی امیال باطنی، شدیدتر و تنها به انسان اختصاص دارد. نکته مهم‎ آن است که طبق تعریف علامه مصباح، غریزه جنبه فردی دارد، اما امیال دیگر جنبه اجتماعی داشته و در ارتباط با انسان‎های دیگر می‎باشد. برای فهم غریزه جنسی باید گفت که برخی از نیازها در انسان وجود دارد که طبق تعریف بالا در دسته غریزه هستند، مانند گرسنگی و خوردن و آشامیدن که نیاز غریزی است که صرفاً برای رفع نیازهای اندامی بوده و مربوط به خود فرد می‎باشد. اینکه گفته می‎شود این نیاز مربوط به خود فرد می‎باشد، به این معناست که برای رفع آن نیاز، فرد به تنهایی می‎تواند آن را رفع کند و نیاز به حضور فردی دیگری و یا دیگران نمی‎باشد. این مسئله با آنکه انسان ناگزیر است برای رفع نیاز در جامعه باشد و به خرید برود و… بحثی جداست. برای فهم تفاوت غریزه در تعریف بالا با دیگر امیال می‎توان به تفاوت آن با انفعالات دقت کرد. در انفعالات گفته می‎شود که حالتی روانی است که بر اساس آن انسان به علت احساس ضرر یا ناخوشایندی، از کسی فرار یا او را طرد کند. این مسئله حضور فرد دیگر در شکل‎گیری این میل، مسئله اساسی است، به گونه‎ای که اگر فرد دیگری وجود نداشته باشد و این احساس ضرر یا ناخوشایندی به وجود نیایید، اصلاً انفعال معنایی نخواهد داشت، اما در مورد خوردن و آشامیدن و یا در مجموع همان غریزه، اینگونه نیست و اگر فردی به تنهایی در غار و یا بیابانی زندگی کند ولی غذایی برای خوردن و آبی برای آشامیدن داشته باشد، این غریزه او ارضا شده است؛ در حالی که اصلاً در آن حالت، احساسات و یا عواطف و انفعالات معنایی نخواهد داشت.

با توجه به اینکه گاه امیال با هم ترکیب شده و اشکال خاصی به خود می‎گیرند و گاه برعکس، امیال با هم تعارض پیدا نموده و انسان از طریق شناخت و ترجیح برخی از طریق تعقّل، مورد برتر را انتخاب می‎نماید، و از سویی با نظر به تعارف ارائه شده از سوی هر نوع از امیال، باید گفت که غریزه جنسی فراتر از غریزه‎ای است که در تعریف علامه مصباح آمده است؛ از آنجا که در غریزه جنسی نیازی نیست که به تنهایی آن را بتوان رفع کرد. اگر از یک دیدگاه به غریزه جنسی نگاه شود که صرفاً رفع نیاز جنسی می‎باشد، به یک انحراف دچار خواهد شد که آن، خودارضایی (استمناء/ اشتشهاء) می‎باشد و در بخش انحرافات جنسی به طور کامل به آن پرداخته خواهد شد. اما نباید فراموش کرد که اسلام، این دیدگاه را قبول ندارد و تنها راه حل ارضای کامل نیاز جنسی را ازدواج معرفی می‎کند. همانطور که خدای متعال در قرآن می‎فرماید: «وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ: و از نشانه‌های او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان مودّت و رحمت قرار داد؛ در این نشانه‌هایی است برای گروهی که تفکّر می‌کنند».

پس با توجه به این نکات و نحوه رفع نیاز جنسی که یک نیازی است که جنبه اجتماعی دارد و نه فردی و از سویی ارضای کامل آن، مشروط به یک رابطه جسمی نیست، باید گفت که علاوه بر جنبه جسمی، جنبه‎های روحی-روانی، عاطفی، تعهدی و الهی را نیز می‎ در بر می‎گیرد؛ چراکه غریزه جنسی دو ساحتی است و یک بُعد آن مربوط به جسم است و اندام‎های تناسلی را شامل می‎شود و یک بُعد دیگر آن، مربوط به روح و نفس است که عواطف و احساسات و…. و در مجموع نیازهای روحی را شامل می‏‎شود. به همین صورت است که یک رابطه جنسی دارای شرایطی است، از جمله شرایط مهم برقراری رابطه جنسی، این است که زن و مرد، هردو آمادگی روحی برای آن داشته باشند که این آمادگی باعث رسیدن به اوج لذت هردو می‎شود. بر این اساس، نمی‎توان غریزه جنسی را محدود به جسم و یا محدود به غریزه در تقسیم‎بندی امیال از دیدگاه علامه مصباح کرد.

حب ذات

در تعریف حب ذات گفته می‎شود که حب انسان به خود است و اینکه لذت‎ها را برای خود بخواهد و این ریشه‎دارترین و گسترده‎ترین غریزه است. چرا که تمامی غریزه‎ها بر مبنای آن هستند و مبنای حرکت انسان نیز این می‎باشد. به این صورت می‎توان دریافت که آن چیزی که موجب می‎شود انسان به حرکت در آید و به دنبال ارضای نیاز خود باشد، حب ذات می‎باشد. غریزه جنسی مبتنی بر فطرت و طبیعت آدمی است که البته فراتر از طبیعت بوده، چرا که محدود به جسم و دنیا نمی‎باشد و بقا و ارضای کامل روح و جسم با یکدیگر را مدّنظر دارد. پس حب ذات نباید صرفاً به مسیر طبیعت رفته و محدود به آن باشد، بلکه باید از طبیعت فراتر رفته و به حدّاعلای فطرت که بقا و کمال مطلق است، برسد؛ چراکه خود حب ذات نیز به دنبال کمال مطلق می‎باشد، فقط باید به درستی هدایت شود که این با تربیت جنسی صحیح امکان‎پذیر است.

ارضای نیاز جنسی

ارضای نیاز جنسی باید کامل و یا شبه کامل باشد و از طرفی مستمر باشد که با توجه به این مسئله، می‎توان پنج سطح برای آن در نظر گرفت که هر سطح، ویژگی‎های سطح قبل را نیز دارا می‎باشد و از سویی کامل‎تر و جامع‎تر از سطح قبلی است. نکته قابل توجه این است که این سطوح، بخشی از غریزه جنسی هستند و خارج از آن نیستند؛ از این جهت غریزه جنسی، یک غریزه جنسی محدود به جسم نبوده، چرا که پایین‎ترین سطح ارضای آن ارضای جسمی و دفع منی است. از سوی دیگر، منشأ غریزه جنسی، مربوط به نفس و روح انسان است که ابعاد مختلف روانی، عاطفی، هیجانی و الهی را در بر می‎گیرد. این نکته نیز لازم به ذکر است که این سطح‎بندی برای ارضای غریزه جنسی، توسط مؤسسه آرمانا صورت گرفته است. این سطوح به ترتیب عبارت‎اند از: سطح جسمانی، سطح روانی_هیجانی، سطح عاطفی، سطح تعهدی و سطح الهی.

نهادهای مؤثر در تربیت جنسی

  1. خانواده: خانواده، نخستین کانون رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه انسان، حفظ و تأمین سلامت جسمانی و روانی، و نیز آرامش روحی انسان است. به همین دلیل است که خانواده به عنوان مهم‎ترین و مؤثرترین نهاد و یا گروه تربیتی، در همه ابعاد تربیت، خصوصاً تربیت جنسی نقش ایفا می‎کند.
  2. در زمینه تربیت جنسی در مدارس می‎توان به تجارب کشورهایی از جمله سوئد، آمریکا، انگلستان، لبنان و… مراجعه کرد؛ اما در کشور ایران نسبت به این مسئله هنوز کار جدی انجام نشده است؛ با این حال، پس از اینکه در سال 1398، شورای عالی انقلاب فرهنگی، تربیت جنسی کشور را تأیید کرد، آموزش و پرورش در ذیل آن، سیاست‎هایی را در سند تحول بنیادین مطرح کرد که البته با مطالعه کامل و بررسی آن، نمی‎توان آن را گامی جدی و مؤثر در زمینه تربیت جنسی در آموزش رسمی کشور دانست.
  3. جامعه: در بررسی نقش جامعه در تربیت جنسی، به طور مثال می‎توان گفت که رعایت نکردن اصول اخلاقی در مسائل جنسی، صرفاً دامن‎گیر خود شخص نشده، بلکه عمده‎ترین زیان‎های آن، مصائبی است که متوجه جامعه می‎شود.
  4. گروه دوستان: یکی از گروه‎هایی که در ذیل جامعه نقش ویژه‎ای در تربیت جنسی نوجوانان دارند، گروه دوستان هستند. نوجوانان به دلیل تغییرات خاص دوران بلوغ و همچنین شکل‎گیری تفکر انتزاعی و شخصیت مستقل در این دوران، جایگاه خانواده را در زندگی خود کمرنگ دیده و متقابلا، جایگاه دوستان را ویژه و برجسته‎تر از پیش قرار می‎دهند.
  5. رسانه: در رابطه با گروه رسانه و نقش آن در تربیت می‎توان گفت که رسانه یکی از اعضای اصلی خانواده است که کارکرد اصلی آن تربیت است. از سویی با گسترش دسترسی آسان و راحت فرزندان به تلفن همراه و اینترنت، رسانه، جایگاه برجسته‎تری در تربیت جنسی کودک و نوجوان پیدا کرده است.

 

منابع:

  • سوره روم: آیه 21، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
  • فرمهینی فراهانی، محسن. (۱۳۸۶). تربیت جنسی. تهران: انتشارات البرز.
  • فقیهی، علی نقی. (۱۳۸۷). تربیت جنسی: مبانی، اصول و روشها از منظر قرآن و حدیث. قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث.
  • مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۶۸). معارف قرآن: خداشناسی – کیهانشناسی – انسانشناسی. قم: مؤسسه در راه حق.
  • هاشمی، ریحانه؛ و هاشمی‎زاده، سید محمدحسن. (۱۳۸۹). شیوه های کنترل غریزه جنسی از نگاه اسلام. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
  • اعرافی، علیرضا؛ و موسوی، سیدنقی. (۱۳۹۱). عنوان فارسي: تعريف تربيت و تطبيق آن بر حرکت فلسفي (عنوان عربي: تعريف التربية و تطبيقها علي الحرکة الفلسفية). تربيت اسلامي، 7(14)، 7-28.
  • صدر، سید محمدباقر. (۱۳۹۳). اسلام راهبر زندگی (مکتب اسلام، رسالت ما). قم: انتشارات دارالصدر.
  • حسینی، سید کمیل. (۱۳۹۹، ۲۰ مرداد). مصرف هرزه‌نگاری توسط نوجوانان پسر (دوران بلوغ). مصاحبه توسط محمدمهدی دهقانیزاده بغدادآباد. مؤسسه آرمانا.
  • به پژوه، احمد. (۱۳۸۹). نقش آموزش و مشاوره ی خانواده در شکل گیری خانواده ی متعالی. پیوند، 374(1)، 9-13.
  • عباسی ولدی، محسن. (۱۳۹۷). من دیگرما – کتاب اول: جوجههای رنگی و بچههای فرنگی (مشکلات پیشروی تربیت در دنیای امروز). قم: آیین فطرت.

 

 

 

نوشته مرتبط

Leave a Comment

تصویر بالا و پایین صفحه
Layer _white
علوم انسانی اسلامی از اندیشه تا زندگی