نگاهی کوتاه به راهبرد بازدارندگی از منظری اسلامی

مهم­ترین مستند قرآنی در زمینه بازدارندگی آیه 60 سوره انفال است:

«وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ»

در این آیه امر شده است که باید هر آنچه از نیرو و توان را که امکان­‌پذیر است فراهم کرد تا به وسیله آن بتوان در دل دشمنان خدا ترس انداخت. اصطلاح ارهاب در این آیه از اهمیت خاصی در حوزه بازدارندگی برخوردار است و به معنای ترساندن، به وحشت انداختن و ایجاد ناامنی است. با این کار می­‌توان بازدارندگی لازم را ایجاد کرد و از اقدامات خرابکارانه و ضدامنیتی دشمن جلوگیری نمود. باید توجه کرد که مطابق با این آیه ترس­ انداختن در دل دشمن عملی مشروع بلکه لازم بوده و در پیشبرد اهداف حکومت اسلامی در سیاست خارجی بسیار مؤثر است.

از دیگر مفاهیم مهم این آیه اصطلاح قوه است که به صورت عام بیان شده و نباید آن را محدود تفسیر کرد. بر همین اساس لازم است تمامی مصادیق و ابزارهایی را که باعث افزایش قدرت می­‌شود بکار برد و در بهره‌­گیری از آن­ها محدود نشد. بر همین اساس این آیه تنها به میدان جنگ محدود نمی­‌شود، بلکه تمامی مواردی را که باعث ایجاد رعب در دل دشمنان می­شود دربرمی­گیرد. این حکم حکمی ثابت برای تمامی زمان­‌ها و مکان‌­ها بوده و از این جهت نیز محدود نمی­‌شود (صدر، 1393: 135 و 136).

رهبر انقلاب اسلامی نیز در یکم فروردین ماه سال 1398 بازدارندگی را تنها در موضوع نظامی منحصر نکرده و به بازدارندگی در جنگ اقتصادی نیز اشاره کرده­‌اند:

البته ما باید در این جنگ، دشمن را شکست دهیم و به توفیق الهی، او را شکست خواهیم داد؛ اما این کافی نیست، بلکه باید بازدارندگی ایجاد کنیم و به مرحله‌ای برسیم که دشمن احساس کند نمی‌تواند از معبر مسائل اقتصادی به کشور ضربه وارد کند و ملت را تحت فشار قرار دهد.

….. ما در مسائل نظامی در شرایطی قرار داشتیم که امکان مقابله با تهاجم هوایی و یا حمله موشکی دشمن را نداشتیم؛ اما اکنون به مرحله‌ای رسیده‌ایم که دشمنان ما در منطقه و یا دشمنانی که در منطقه نیرو دارند، می‌دانند که جمهوری اسلامی ایران، می‌تواند با موشک‌های نقطه‌زن و دقیق خود با هر تهاجمی مقابله کند و پاسخ کوبنده بدهد.

مطابق با دیدگاه اسلامی راهبرد بازدارندگی مبتنی بر نگاهی بدبینانه به انسان مطرح نشده است. در واقع هدف از این راهبرد، احتیاط دولت‌­ها در رابطه با یکدیگر به دلیل شریر بودن طبع انسان­ها نیست، بلکه ایجاد ترس در دل افرادی است که دشمن خدا و مسلمانان محسوب شده و سعی در ریشه­ کن کردن اسلام دارند. در مقابل چنین افرادی لازم است بازدارندگی را در حد اعلای خود ایجاد کرد تا نتوانند به خود اجازه پیشروی و حمله در سطوح مختلف را با مسلمانان بدهند.

منابع:

  1. صدر، سید محمدباقر. (1393)، اسلام، راهبر زندگی؛ مکتب اسلام؛ رسالت ما، ترجمه مهدی زندیه، قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر، چاپ اول.
  2. بیانات آیت­ الله خامنه‌­ای در دیدار با زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی مورخ 1/1/1398.

هسته تعاملات فرامنطقه‌ای

نوشته مرتبط

Leave a Comment

تصویر بالا و پایین صفحه
Layer _white
علوم انسانی اسلامی از اندیشه تا زندگی